Wpisz czego szukasz

Wybierz kategorie

Strona główna > Baza Wiedzy > Fundusze norweskie i EOG wsparciem dla polskiego dziedzictwa kulturowego

Fundusze norweskie i EOG wsparciem dla polskiego dziedzictwa kulturowego

Wpis należy do kategorii:

W artykule podsumowano możliwości wsparcia finansowego dla projektów z zakresu zachowania dziedzictwa kulturowego i ochrony zabytków w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Omówiono główne założenia programów umożliwiające dofinansowanie projektów inwestycyjnych i nieinwestycyjnych z tego obszaru, w tym podstawowe zasady ubiegania się o wsparcie.

Od 2004 roku Polska pozostaje największym beneficjentem środków pochodzących z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego (tzw. funduszy norweskich i EOG). W ramach dwóch edycji Mechanizmów Finansowych państwa-darczyńcy, tj. Norwegia, Islandia i Liechtenstein, przeznaczyły na wsparcie polskiej kultury łącznie 194 mln euro, z czego w latach 2004–2009 blisko 100 mln euro, a w latach 2009–2014 – 94 mln euro.

W ramach funduszy norweskich i EOG możliwa jest realizacja zarówno projektów dotyczących ochrony dziedzictwa kulturowego o charakterze inwestycyjnym/infrastrukturalnym, jak i przedsięwzięć „miękkich” w zakresie wymiany kulturalnej i promowania różnorodności kulturowej. Jednym z podstawowych celów projektów inwestycyjnych jest ochrona zabytków, zachowanie oraz udostępnianie dziedzictwa kulturowego, jak również kreowanie możliwości rozwoju turystyki kulturowej w historycznych miastach Polski. Z tego względu wsparciem finansowym objęte zostały przedsięwzięcia polegające m.in. na renowacji i adaptacji na cele kulturalne historycznych obiektów i zespołów zabytkowych wraz z ich otoczeniem, dokumentowaniu historii kultury oraz konserwacji i digitalizacji zabytków ruchomych, w tym zabytkowych księgozbiorów, zbiorów piśmienniczych, archiwaliów i zbiorów audiowizualnych.

Łącznie w ramach programów infrastrukturalnych, tj. w latach 2004–2009 był to priorytet Ochrona kulturowego dziedzictwa europejskiego, a w edycji na lata 2009-–2014 – program Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego, dofinansowano realizację 56 projektów inwestycyjnych, które w sposób znaczący przyczyniły się do ochrony dorobku kulturowego, polepszenia stanu zabytków, a przez to do podniesienia ich atrakcyjności turystycznej. Działania projektowe realizowane były w zabytkach i na obszarach wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO (są to np. Zamek Krzyżacki w Malborku, fortyfikacje Zamościa, krakowskie Sukiennice czy Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta w Warszawie), jak również na terenie obiektów wpisanych przez Prezydenta RP na listę Pomników Historii (np. Muzeum – Zamek w Łańcucie, Muzeum – Pałac w Wilanowie czy Kościół Pokoju w Świdnicy).

Pałac Króla Jana III w Wilanowie. Fot. ze zbiorów Narodowego Instytutu Dziedzictwa

Wśród szczególnie istotnych projektów dotyczących ochrony zabytków można wymienić m.in. projekt pt. Konserwacja i restauracja XIV-wiecznego zamku w Lidzbarku Warmińskim – perły architektury gotyckiej w Polsce – II etap, który realizowany był w latach 2014–2016 przez Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Projekt stanowił kontynuację działań podjętych przez Muzeum w latach 2009–2011 w ramach zadania pn. Ratunkowe prace konserwatorskie krużganków zamku lidzbarskiego, także dofinansowanego ze środków EOG. Oba przedsięwzięcia zakładały kompleksowe prace remontowe i konserwatorskie bezpośrednio w średniowiecznym zamku, zwanym też Wawelem Północy (m.in. działania uwzględniały remont dachów i wież, konserwację kamiennych krużganków i elementów drewnianych, renowację dziedzińca oraz konserwację elewacji, ścian i sklepień, w tym malowniczych polichromii i adaptację piwnic na cele wystawowe). We wcześniejszym projekcie zaplanowano także badania polichromii, z kolei późniejsze działania uwzględniały dodatkowo digitalizację, zabezpieczenie i konserwację zabytków ruchomych oraz organizację specjalnej wystawy poświęconej dziejom budowlanym zamku.

Dotychczas rozdystrybuowane fundusze norweskie i EOG umożliwiły także wsparcie 136 międzynarodowych projektów wymiany kulturalnej w ramach Funduszy Wymiany Kulturalnej wdrażanego podczas I edycji Mechanizmów Finansowych oraz programu Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej w ramach europejskiego dziedzictwa kulturowego w edycji na lata 2009–2014. Wszystkie wsparte projekty nakierowane były na współpracę międzynarodową pomiędzy instytucjami z Polski a partnerami z krajów darczyńców. Warto podkreślić, że także w ramach projektów o charakterze nieinwestycyjnym możliwa była realizacja działań związanych z zagadnieniami dotyczącymi ochrony zabytków. Wśród czterech wyodrębnionych obszarów tematycznych obok edukacji kulturalnej i artystycznej, muzyki i sztuk scenicznych oraz sztuk plastycznych znalazło się dziedzictwo kulturowe, w tym dziedzictwo materialne, jak i niematerialne. Projekty z tego zakresu w programie Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej stanowiły najliczniej reprezentowaną grupę tematyczną, bo aż 32% wszystkich przedsięwzięć, co potwierdza, jak ważne będzie w przyszłości utrzymanie wsparcia finansowego dla działań z tego obszaru.

Dofinansowane projekty w zakresie dziedzictwa kulturowego dotyczyły m.in. współpracy ekspertów w dziedzinie nowoczesnych technologii konserwatorskich, ochrony, dokumentacji, konserwacji i promocji dziedzictwa kulturowego, a także zwalczania zagrożeń dla dóbr kulturowych, w tym zwalczania przestępczości przeciwko zabytkom i dobrom kultury oraz przeciwdziałaniu nielegalnemu transportowi i handlowi skarbami kultury, jak również zagadnień związanych z zarządzaniem dziedzictwem narodowym.

Jednym z przedsięwzięć mających na celu wsparcie zabytków w ramach programu Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej w ramach europejskiego dziedzictwa kulturowego był ponaddwuletni projekt pn. Opracowanie modelowego planu zarządzania dobrami kulturowymi światowego dziedzictwa UNESCO zrealizowany w latach 2013–2015 przez Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków. Projekt był odpowiedzią na współczesne wyzwania stojące przed zarządcami dziedzictwa i związane z właściwym systemem ochrony i sposobem prezentacji polskich zabytków znajdujących się na liście światowego dziedzictwa UNESCO (w czasie trwania projektu, w roku 2015, było to 14 obiektów o unikatowej wartości). Powstały w ramach przedsięwzięcia modelowy plan zarządzania został sformułowany w oparciu o dokumenty i zasady ustanowione przez międzynarodowy Komitet Światowego Dziedzictwa i na wybranych przykładach specyfikował metodykę i strukturę planu zarządzania konkretnymi obiektami. W ramach projektu odbyły się także wizyty studyjne mające na celu przybliżenie europejskich systemów zarządzania dziedzictwem i konsultacje z zarządcami dóbr, m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji, Austrii, seminaria naukowe oraz konferencja podsumowująca wyniki.

Warto zauważyć, że Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm Finansowy EOG charakteryzuje bardzo korzystny poziom wsparcia dla beneficjentów, bo aż do 85% w przypadku projektów infrastrukturalnych i 90% dla projektów nieinwestycyjnych. Szeroki jest także katalog kwalifikowanych wnioskodawców, wśród których znajdują się m.in. jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, instytucje kultury, organizacje pozarządowe ze sfery kultury czy szkoły i uczelnie artystyczne.

Zakłada się, że dziedzictwo kulturowe obok przedsiębiorczości i współpracy kulturalnej będzie także wspierane w ramach III edycji Mechanizmów Finansowych w latach 2014–2021. Polska pozostała największym beneficjentem środków pochodzących z tych funduszy – w ramach całej perspektywy finansowej przyznana alokacja dla Polski wynosi 809,3 mln euro. Aktualnie trwają prace związane z programowaniem kolejnej perspektywy i negocjacje dot. ustalenia zasad wsparcia dla projektów kulturalnych.

 

Autor: Małgorzata Bacińska

 

Czy artykuł był pomocny?
Powiązane Baza Wiedzy (18)
Powiązane Ścieżki działania (2)
Powiązane Dobre Praktyki (2)
Powiązane Narzędzia (0)
    Powiązane Akty Prawne (0)
      Powiązane Rewitalizacja (0)
        Powiązane Publikacje (0)

          Zobacz także

          Wpisz czego szukasz