Wpisz czego szukasz

Wybierz kategorie

Strona główna > Baza Wiedzy > Władztwo planistyczne gminy

Władztwo planistyczne gminy

Wpis należy do kategorii:

Akty planowania miejscowego są dla gminy chyba najbardziej istotnym czynnikiem kształtowania krajobrazu. Oczywiste jest, że planistyka gminy nie pozostaje obojętna na zabytkową strukturę i dziedzictwo, które jest w jej posiadaniu.

Przy uchwalaniu aktów planistycznych gminy mają daleko posuniętą swobodę.  Jest ona jednak ograniczona:

  • przepisami odrębnymi,
  • stanowiskiem organów uzgadniających,
  • ograniczeniami tzw. władztwa planistycznego gminy.

Ustalenia w zakresie ochrony zabytków, zawarte w aktach planowania przestrzenne­go, mają prawnokształtujący charakter, oddziałujący na prawa i obowiązki właścicieli nieruchomości. Jak wskazano, takie władcze rozstrzygnięcia gmin w pierwszej kolej­ności związane są z pozostałymi formami ochrony zabytków, w planie miejscowym uwzględnia się bowiem w szczególności ochronę zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru i ich otoczenia, innych zabytków nieruchomych, znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków, oraz parków kulturowych. Jednak należy pamiętać, że – niezależnie od uwzględniania form ochrony zabytków – zgodnie z art. 1 ust. 2 u.p.z.p., w plano­waniu i zagospodarowaniu przestrzennym bierze się pod uwagę m.in. „wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków”. Oznacza to, że gmina ma obowiązek ochrony zabytków poprzez właściwe wykonywanie władztwa planistycznego, niezależ­nie od tego, czy obiekty takie zostały objęte jedną z form ochrony – w szczególności czy zostały wpisane do rejestru zabytków. Koresponduje to z podstawowymi zasadami ustawy o ochronie zabytków, w tym przywołaną definicją zabytku. To organy gminy określają, co powinno podlegać ochronie jako zabytek (również jeżeli nie jest on obję­ty formą ochrony, przewidzianą w u.o.z.o.z.), jaką przyjąć politykę przestrzenną w tym zakresie oraz jakie środki regulacyjne z zakresu planowania i zagospodarowania prze­strzennego mogą być skuteczne w jego ochronie.

Jednak przy dokonywaniu takich ustaleń gmina musi przestrzegać zasad prawidłowe­go wykonywania władztwa planistycznego. Władztwo to musi spełniać wymogi:

  • należytego ważenia interesów
  • proporcjonalności (wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP)
  • równości wobec prawa

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 944/12, „w treści art. 3 ust. 1 i art. 6 ust. 1 u.p.z.p. wprost postanowiono, że gmina jest uprawniona, w ramach przyznanego jej władztwa planistycznego, do kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej, co następuje przez uchwalanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, którego ustalenia kształtują, wraz z innymi przepi­sami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Niewątpliwie powyższe uprawnienie nie może być interpretowane rozszerzająco. Kryterium je ograniczającym jest zasada proporcjonalności ograniczenia zawarta w art. 2 i 31 ust. 3 Konstytucji, z której wynika konieczność (niezbędność) wprowadzenia ograniczenia uzasadniona uniwersalnymi wartościami, których nośnikiem jest zamierzony cel publiczny, racjonal­ność ograniczenia, jego współmierność odniesiona do zakresu ciężaru ponoszonego przez obywatela i legalność wprowadzenia ograniczenia (por. wyrok TK z 31 stycznia 1996 r., K 9/95, OTK ZU nr 1/1996). Realizacji zarówno zasady proporcjonalności ograni­czenia, jak i wymagań ładu przestrzennego wynikających z art. 1 ust. 2 u.p.z.p. powinna przyświecać zasada równości wprowadzonego ograniczenia praw wynikająca z art. 32 Konstytucji RP”.

W odniesieniu do ustaleń dotyczących zabytków sądy administracyjne dopuszczają daleko posuniętą ingerencję w prawo własności. W wyroku NSA 24.10.2014 r. , II OSK 906/13 sąd wskazał: „Zawsze w sytuacjach, gdy w procesie planistycznym wchodzą w grę sprzeczne in­teresy, interesy poszczególnych właścicieli nieruchomości, interes społeczny, gminny konieczne jest wyważenie tych interesów, a wnioski wysnute z wyważania tych intere­sów i motywy, które to doprowadziły do tych wniosków winny znaleźć odzwierciedle­nie w procedurze planistycznej. Dopuszczalna jest sytuacja, gdy plan miejscowy ma za zadanie chronić zabytki przed ich przekształceniem i dalszym ich przekształcaniem, w tym „przeciąć” możliwość przekształcania zabytków innych niż wpisane do rejestru zabytków, zanim na skutek przebudowy zostaną unicestwione.”

Jednak takie ustalenia muszą zawsze znajdować oparcie w rzeczywistych potrzebach ochrony zabytków.

W wyroku NSA z 26.01.2016, II OSK 1287/14 sąd wskazał : „Z tych względów wprowadzeniu konkretnych zakazów zabudowy winno towarzyszyć zachowanie procedury planistycznej i przestrzeganie gwarancji ochrony praw podmio­towych. Pamiętać należy, że przyjęte w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym rozwiązania prawne oparte są na zasadzie rów­nowagi interesu ogólnopaństwowego, interesu gminy i interesu jednostki. Brzmienie przepisów ustawy jednoznacznie wskazuje, że interes społeczny nie uzyskał prymatu pierwszeństwa w odniesieniu do interesu jednostki. Oznacza to obowiązek rozważne­go wyważenia praw indywidualnych (interesów obywateli) i interesu społecznego. Ma to szczególne znaczenie w przypadku kolizji interesu ogólnopaństwowego lub interesu gminy z interesem obywateli wynikającym np. z prawa własności nieruchomości grun­towych.”

Oznacza to, że każdorazowo ustalenia dotyczące zabytków, nie wynikające wprost z przepisów odrębnych, muszą być przez organy gminy właściwie uzasadnione. Gmina musi również unikać arbitralnego i nierównego wobec różnych podmiotów wprowadzania takich ustaleń.

 

Dowiedz się więcej:

Usługa szkoleniowa na potrzeby pracowników urzędów ochrony zabytków w Polsce. Materiały szkoleniowe. Procedura administracyjna i przepisy prawnej ochrony zabytków (poziom zaawansowany), MindLab, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2017.

 

Autor: Anna Fogel

Czy artykuł był pomocny?
Powiązane Baza Wiedzy (10)
Powiązane Ścieżki działania (0)
    Powiązane Dobre Praktyki (0)
      Powiązane Narzędzia (0)
        Powiązane Akty Prawne (0)
          Powiązane Rewitalizacja (0)
            Powiązane Publikacje (0)

              Zobacz także

              Wpisz czego szukasz