Wpisz czego szukasz

Wybierz kategorie

Strona główna > Baza Wiedzy > Gdzie Władysław Jagiełło spotyka się z mandylionem… – kaplica Świętej Trójcy w Lublinie

Gdzie Władysław Jagiełło spotyka się z mandylionem… – kaplica Świętej Trójcy w Lublinie

Wpis należy do kategorii:

Kościół Trójcy Świętej nazywany Kaplicą Zamkową jest jednym z najcenniejszych i najciekawszych zabytków sztuki średniowiecznej w Polsce i w Europie. Jest to miejsce, w którym spotkała się i współistnieje kultura Wschodu i Zachodu. We wnętrzu tej gotyckiej świątyni w 1418 roku wykonano bezcenne malowidła bizantyńsko-ruskie. Najwcześniejsze wzmianki o kaplicy pochodzą z 1326 roku.

Kontekst

Gotycka kaplica powstała zapewne przed 1326 rokiem, należała wtedy do kompleksu zamkowego. W XV wieku, z fundacji króla Władysława Jagiełły malarze ruscy z mistrzem Andrzejem na czele pokryli wnętrze świątyni freskami w technice i stylu wschodnim. W najstarszej księdze miejskiej Lublina widnieje wzmianka z 1407 roku o wydatkach na prace malarskie w kaplicy zamkowej. Wiemy jednak z pewnością, że malowidła ukończono 10 sierpnia 1418 roku. Fakt ten został bowiem utrwalony cyrylicą na tablicy fundacyjnej w łuku tęczowym i wymienia imię głównego mistrza (Andrzeja). Według badaczy nad freskami pracowało również kilku innych mistrzów, w tym Juszka (Juraszka), Kurył (Cyryl). Dekorację lubelskiej kaplicy wykonano w technice fresku. Malarze przygotowywali każdorazowo ilość zaprawy potrzebną do wykonania dziennej partii. Rysunek kompozycji malowano jasną ochrą, wzmacnianą miejscowo przez rycie linii w świeżym tynku. Spośród naturalnych pigmentów stosowano m.in. biel świętojańską, malachit, węgiel drzewny i glinki żelazowe w odcieniach ugrów i czerwieni. Końcowym etapem renowacji były prace pozłotnicze. Na obudowie schodów prowadzących na emporę umieszczono „Modlitwę fundacyjną”, przedstawiającą króla Władysława Jagiełło klęczącego przed Matką Boską. Mały Chrystus unosi rękę w geście błogosławieństwa. Dopełnieniem tej sceny jest symboliczny portret konny Jagiełły na siwym rumaku na jednym z filarów. Kaplica była świadkiem wielu ważnych wydarzeń historycznych, m.in. Unii Lubelskiej w 1569 roku. Podczas prac nad nową budowlą więzienną, w latach 1823–1826, kościół został połączony z zabudowaniami neogotyckimi i stał się kaplicą więzienną. Z zewnątrz i od wewnątrz otynkowano go, przez co zniszczono bezcenne malowidła. W 1899 roku Józef Smoliński odkrył fragmenty XV-wiecznej polichromii. Do Lublina przybyła Carska Komisja Archeologiczna z Petersburga, której przedstawiciele odkuli większość tynków w prezbiterium. W ten sposób oczom widzów ponownie ukazały się niezwykłe malowidła. Dalsze partie malowideł odsłonięto w latach 1917–1918. Czarną kartą w historii zamku była II wojna światowa, podczas której na zamku funkcjonowało hitlerowskie więzienie. Po wyzwoleniu zorganizowano w tym miejscu polityczne więzienie podległe NKWD, a następnie Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego. Po likwidacji więzienia i przeprowadzeniu prac remontowych zamek przeznaczono na cele kultury. Od 1957 roku jest siedzibą główną Muzeum Lubelskiego, założonego w 1906 roku.

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie. Fragment sklepienia. Fot. B. Kozłowska.

 

Przebieg

W latach 20. XX wieku, po odkryciach dokonanych przez Józefa Smolińskiego, kolejne działania konserwatorskie w kaplicy odbywały się przy współudziale Lubelskiego Koła Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości. Po przeznaczeniu zamku na cele kultury, rozpoczęto gruntowną renowację kościoła. Konserwacja przeprowadzona w latach 1954–1959 przez Pracownię Konserwacji Zabytków w Warszawie (pod kierunkiem prof. Bohdana Marconiego) w niekorzystnych i zmiennych warunkach klimatycznych przyniosła znaczne pogorszenie stanu fresków. Dopiero poprawa stanu technicznego budynku w latach 1966–1974 oraz kontrola warunków mikroklimatycznych wnętrza pozwoliły na przeprowadzenie ponownej konserwacji polichromii w latach 1976–1995. Około 1970 roku usunięto z dachu kaplicy dachówkę ceramiczną i położono w to miejsce blachę. Zdjęto zewnętrzne tynki oraz zrekonstruowano zabytkowe freski. Renowacja malowideł zakończona została w latach 90. XX w. Kaplicę udostępniono zwiedzającym w kwietniu 1997 roku, po blisko stu latach od odkrycia fresków. W sierpniu 2007 rozpoczęto prace mające na celu zalepienie pęknięć ścian prezbiterium. Pod fundamenty kaplicy zostały podłożone masywne podpory betonowe. Pęknięcia, mające nawet do 1 cm szerokości, spowodowała deszczówka, która wypłukiwała grunt spod fundamentów. Możliwe, że uszkodzenia powstały ponad sto lat wcześniej. Wstrzykiwano w nie ponad 2 tysiące litrów substancji klejącej, mieszaniny białego cementu i ciasta wapiennego. Na sklepieniu prezbiterium ułożono wzmacniającą siatkę z włókna węglowego zatapianej w matrycy mineralnej. Nad sklepieniem zainstalowano stalową opaskę, utrzymującą całą konstrukcję. Na wiosnę 2008 roku odbyła się ostatnia faza prac: usunięto ślady pęknięć i przykryto je zrekonstruowanymi freskami. Dalsze prace sfinansowane ze środków unijnych i budżetowych pozwoliły na otwarcie Lapidarium i przywrócenie świetności pozostałym freskom we wnętrzu. Unikatowa w skali międzynarodowej Kaplica Trójcy Świętej jest dziś wielką atrakcją dla znawców i miłośników zabytków przeszłości zwiedzających Zamek Lubelski. Wpisana na Listę Dziedzictwa Europejskiego w 2011 roku została wybrana jednym z siedmiu nowych cudów Polski.

 

Finansowanie

Finansowanie ze środków budżetowych państwa polskiego sięga jeszcze lat 20. XX wieku, dlatego ograniczono się do ostatnich lat, i tak:

  1. W latach 2006–2008 w zabytkowej zabudowie wzgórza zamkowego, w skład której wchodzi Kaplica Trójcy Świętej, przeprowadzono gruntowne prace remontowe, modernizacyjne i konserwatorskie oraz zabezpieczenia konstrukcyjne w partii fundamentów. Prace sfinansowano ze środków unijnych i wkładu własnego Województwa Lubelskiego w ramach ZPORR. Ogólny koszt realizacji projektu wyniósł 10,00 mln zł.
  2. W latach późniejszych po podpisaniu umowy w 2014 roku rozpoczęła się realizacja kolejnego projektu unijnego „Konserwacja najcenniejszych zabytków Lublina – Kaplicy Trójcy Świętej i zabudowy wzgórza zamkowego oraz Bramy Krakowskiej” w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego (Oś VII. Kultura, turystyka i współpraca międzyregionalna /7.1. Infrastruktura kultury i turystyki/). Wartość projektu – 14,00 mln zł, w tym dofinansowanie 7,90 mln zł.
  3. Od 2015 roku w przyziemiu Kaplicy Trójcy Świętej można zwiedzać Lapidarium, w którym znajduje się wystawa zabytkowych detali architektonicznych z XVI-XVII wieku pochodzących z Zamku i Starego Miasta (realizacja ze środków budżetowych).

 

Efekty

Kaplica Trójcy Świętej na zamku w Lublinie została laureatem w tegorocznej (2017) edycji ogólnopolskiego konkursu „Zabytek Zadbany” w kategorii specjalnej: właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem. „Zabytek Zadbany” jest corocznym konkursem ogłaszanym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Nadzór nad konkursem sprawuje Generalny Konserwator Zabytków. Za realizację konkursu odpowiada Narodowy Instytut Dziedzictwa. Jury nagrodziło obiekt za wieloletnie, systematyczne i konsekwentne prowadzenie działań konserwatorskich oraz rewaloryzacyjnych zabytku o unikalnej wartości, obejmujących nie tylko wnętrza kaplicy, ale i jej formę zewnętrzną. Należy podkreślić, że informacja o działaniach konserwatorskich, bieżąco aktualizowana, jest stałym elementem ekspozycji zabytku i ma istotny walor dydaktyczny. Kaplica mieści się na obszarze: „Lublin – historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny”, uznanym za Pomnik Historii Rozporządzeniem Prezydenta RP z 25 kwietnia 2007 roku. Ciekawostką jest też fakt, że 22 maja 2017 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monetę z serii „Odkryj Polskę – Kaplica Trójcy Świętej na Zamku Lubelskim” o nominale 5 zł.

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie. Modlitwa fundacyjna Władysława Jagiełły. Fot. B. Kozłowska.

Kaplica jest udostępniona zwiedzającym.

Informacje praktyczne:

Zwiedzanie:

15 marca – 30 kwietnia; poniedziałek – niedziela 09.00–16.30

1 maja – 30 września; poniedziałek – niedziela 10.00–17.30

1 października – 14 marca; wtorek – niedziela 09.00–16.30

Adres:

Muzeum Lubelskie w Lublinie

Zamkowa 9, 20-117 Lublin

kancelaria@muzeumlubelskie.pl

tel. 81 532 50 01 do 03

 

 

Dowiedz się więcej:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Kaplica_Tr%C3%B3jcy_%C5%9Awi%C4%99tej_w_Lublinie 

http://www.muzeumlubelskie.pl/_KAPLICA_TROJCY_SWIETEJ-1-126-30.html

 

Autor: Barbara Kozłowska, Andrzej Nastula

Czy artykuł był pomocny?
Powiązane Baza Wiedzy (7)
Powiązane Ścieżki działania (3)
Powiązane Dobre Praktyki (5)
Powiązane Narzędzia (0)
    Powiązane Akty Prawne (0)
      Powiązane Rewitalizacja (0)
        Powiązane Publikacje (0)

          Zobacz także

          Wpisz czego szukasz