Muzeum Ordynariatu Polowego – oddz. Muzeum Warszawy. Przykład wykorzystania funduszy unijnych na utworzenie nowej instytucji kultury w obiekcie zabytkowym

Przewiń w dół
Opublikowano:

Muzeum Ordynariatu Polowego – oddz. Muzeum Warszawy. Przykład wykorzystania funduszy unijnych na utworzenie nowej instytucji kultury w obiekcie zabytkowym

Projekt pod wstępną nazwą „Adaptacja podziemi Katedry Polowej WP na Muzeum Ordynariatu Polowego – Oddział Muzeum Historycznego m. st. Warszawy” związany był z adaptacją na funkcje kulturalne podziemi Katedry Polowej Wojska Polskiego, mieszczącej się w Warszawie przy ulicy Długiej 13/15. Projekt był realizowany w latach 2007–2010. Nowa placówka muzealna stanowi dziś oddział Muzeum Warszawy.

Kontekst

Zespół klasztorny pijarów obejmuje kościół pw. Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej przy ulicy Długiej 13/15 oraz klasztor (obecnie mieści się w nim kamienica) położony przy ulicy Miodowej 26. Obydwa obiekty są wpisane do rejestru zabytków nieruchomych decyzjami z 1 lipca 1965 r. nr 66/1 i 66/2. Katedra stanęła na miejscu drewnianego kościoła Ojców Pijarów zbudowanego w 1642 roku.

Kościół popijarski na ul. Długiej przebudowany na Sobór Trójcy Świętej (1837–1923), widok z ok. 1890–1900.

Kościółek ten spłonął w czasie bitwy ze Szwedami o Warszawę w 1656 roku. Kościół murowany powstał z inicjatywy króla Jana Kazimierza, a jego projektantem był Józef Fontana. Świątynię konsekrowano w 1701 roku. W związku z przekazaniem kościoła Cerkwii Rosyjskiej Prawosławnej w latach 1835–1837 dokonano adaptacji kościoła na cele nowej liturgii. Wówczas zlikwidowano barokowy wystrój, a nowe dzwony odlano z armat zdobytych w czasie powstania. Kościół został zwrócony Kościołowi rzymskokatolickiemu w 1916 roku Biskupem polowym świątyni był od 1919 roku Stanisław Gall. Przywrócono wtedy barokowy wygląd i wystrój kościoła, ale w czasie drugiej wojny światowej Kościół uległ częściowemu zniszczeniu. Następnie został odbudowany w latach 1946–1960, jednak dopiero 21 stycznia 1991 roku świątynia uzyskała status Katedry Polowej Wojska Polskiego pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Podziemia kościoła były użytkowane jako pomieszczenia techniczne dla prowadzonych w nich instalacji. Część podziemi była całkowicie zasypana i nie było do nich dostępu. Przyczyną wielu zniszczeń była woda sącząca się od strony kamienicy (dawnego klasztoru) sąsiadującej z kościołem.

 

Przebieg

Projekt przebudowy i adaptacji piwnic w podziemiach Katedry Polowej powstał w pracowni architekta Wojciecha Obtułowicza, autora m.in. adaptacji zespołu dawnej elektrowni tramwajowej Muzeum Powstania Warszawskiego. Z uwagi na delikatną i kruchą materię wielokrotnie przebudowywanego kościoła i obecność krypt w zamurowanych, małych pomieszczeniach wokół podziemnych korytarzy wszystkie prace należało wykonywać z dużą pieczołowitością i pod stałym nadzorem archeologicznym.

Charakterystyczne gabloty autorstwa arch. W. Obtułowicza. Fot. B. Kozłowska.

Adaptacja niskich pomieszczeń na cele nowej placówki muzealnej wymagała podbijania fundamentów oraz drążenia dodatkowych korytarzy, dlatego wykonywano te prace bardzo powoli i starannie. W rezultacie odsłonięto pierwotne fundamenty świątyni. Są one eksponowane pod szklaną posadzką. Największą trudność sprawiało zaadaptowanie przestrzeni, tak aby zachowane były wszystkie wymagania objęte przepisami prawa budowlanego dla obiektu użyteczności publicznej i żeby obiekt był dostępny dla osób niepełnosprawnych. Muzeum Ordynariatu Wojska Polowego połączone jest bezpośrednio z przestrzenią Katedry Polowej Wojska Polskiego oraz z nowoczesnym centrum konferencyjnym pod dziedzińcem od strony prezbiterium. Przewidziano dostęp dla osób niepełnosprawnych ruchowo. Wystawa ma głównie charakter multimedialny, gdyż ze względu na szczupłość powierzchni nie można było umieścić w niej wielu gablot. Niemniej jednak uwagę przykuwają charakterystyczne półokrągłe gabloty wykonane według projektu Wojciecha Obtułowicza. Koncepcję scenariusza wystawy opracował Jacek Macyszyn, a projekt plastyczny ekspozycji wykonała firma Kłaput Project. Funkcję inwestora zastępczego pełnił Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta. Wykonawcą prac była AMP Sp. z o.o. Muzeum zostało uroczyście otwarte 8 grudnia 2010 roku. We wnętrzach Katedry mieszczą się kaplice: Kaplica Katyńska i Kaplica Matki Boskiej Ostrobramskiej. Równolegle z pracami w podziemiach przeprowadzono ze środków MKiDN konserwację XVIII-wiecznych organów. Uroczyste poświęcenie organów odbyło się w marcu 2011 r. Strona internetowa muzeum mieści się pod adresem: http://ordynariat.muzeumwarszawy.pl/muzeum/o-muzeum/.

 

Finansowanie

Projekt współfinansowany był ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007–2013, priorytet VI: Wykorzystanie walorów naturalnych i kulturowych dla rozwoju turystyki i rekreacji, działanie: 6.1 Kultura. Całkowity koszt realizacji projektu wynosił 10,9 mln zł, z czego wartość dofinansowania z funduszy unijnych to 6,8 mln zł. Pozostałe środki pochodziły z budżetu miasta st. Warszawy.

 

Efekty

Muzeum Ordynariatu Polowego jest miejscem szczególnym, gdyż jako jedyne w Polsce prezentuje historię duszpasterstwa polowego i jego rolę w państwie polskim od czasów Mieszka I po czasy współczesne.

Korytarz muzealny. Fot. B. Kozłowska.

Szczególnie uwypuklono rolę kapelanów w okresie II wojny światowej i w czasach terroru stalinowskiego. Muzeum otworzono w grudniu 2010 roku, dlatego też zaaranżowano w nim przestrzeń poświęconą kapłanom, którzy zginęli w katastrofie lotniczej 10 kwietnia 2010 roku pod Smoleńskiem. Większość materiałów można obejrzeć w formie filmów dokumentalnych, nagrań, opisów na urządzeniach multimedialnych.

Oprócz nich na wystawie znajduje się wiele cennych eksponatów: ołtarzyków polowych, ornatów, mundurów, krzyżyków, różańców, zapisków odręcznych i pamiątkowych przedmiotów. Wśród eksponowanych zbiorów znajduje się pastorał pierwszego ordynariusza polowego, Stanisława Galla, ufundowany w 1918 roku przez duchowieństwo wojskowe oraz infuła i rękawiczki pontyfikalne biskupa Józefa Gawliny. Powierzchnia Muzeum jest niewielka, liczy zaledwie 308 m2, z czego kilkadziesiąt zajmuje recepcja z szatnią. Muzeum cieszy się jednak coraz większą popularnością. Jest szczególnie intensywnie odwiedzane przy okazji spotkań pod pobliskim Pomnikiem Powstania Warszawskiego. Jako publiczna instytucja kultury muzeum angażuje się w inscenizacje historyczne i gry miejskie w okresie obchodów rocznicowych.

 

Autor: Barbara Kozłowska

Czy artykuł był pomocny?