Jesień z Rewitalizacją. Problematyka dziedzictwa kulturowego na konferencjach w Katowicach i Gdańsku, organizowanych w związku z 10-leciem ustawy o rewitalizacji z 2015 roku

W tym roku rewitalizatorki i rewitalizatorzy świętują 10-lecie ustawy o rewitalizacji, która stworzyła ramy prawne dla procesu wyprowadzania obszarów zdegradowanych ze stanu kryzysowego. Okrągła rocznica stała się przyczynkiem do zorganizowania wielu wydarzeń, od biegu ulicznego, przez warsztaty, spotkania, seminaria aż po konferencje z udziałem ekspertów i przedstawicieli władz centralnych. Po dekadzie dokonano oceny systemu, dyskutowano o mocny stronach obecnych uwarunkowań prawnych, ale również o obszarach wymagających poprawy. Jako eksperci od dziedzictwa kulturowego staraliśmy się, by na tych wydarzeniach były obecne kwestie związane z zabytkami i dziedzictwem niematerialnym.

Urząd marszałkowski województwa śląskiego w dniach 23-24 października zorganizował konferencję pod tytułem „10 lat ustawy o rewitalizacji – ewolucja czy rewolucja?”. Wydarzenie odbyło się w przepięknych wnętrzach Muzeum Śląskiego w Katowicach. Podczas obrad podsumowano dotychczasowe doświadczenia, rozmawiano o przyszłości rewitalizacji i zachęcano gminy do podjęcia wysiłku odnowy zaniedbanych obszarów.

Pierwszego dnia, 23 października, Narodowy Instytut Dziedzictwa zorganizował i przeprowadził panel dyskusyjny: „Czy dobrze rozumiemy czym jest rewitalizacja – czy każdy remont zabytku na obszarze rewitalizacji, to rewitalizacja?”. Dyskusję moderowała Maria Badeńska-Stapp. Wzięły w niej udział osoby od wielu lat zaangażowane w proces rewitalizacji miast historycznych i zabytkowych obszarów: Aneta Chełminiak Dyrektorka Wydziału Rewitalizacji w Urzędzie Miasta Włocławek, Hubert Mącik Miejski Konserwator Zabytków w Lublinie, Krzysztof Michalski Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy Praga-Północ, Przedstawiciel Stowarzyszenia Porozumienie dla Pragi, Przewodniczący Warszawskiego Komitetu Rewitalizacji. Podczas dyskusji zastanawiano się nad powiązaniami pomiędzy poprawą jakości przestrzeni zabytkowych, remontami i pracami konserwatorskimi w zabytkach a procesem rewitalizacji, rozumianej zgodnie z duchem ustawy, jako wyprowadzenie obszaru zdegradowanego ze stanu kryzysu. Wiele miejsca poświęcono przeciwdziałaniu kryzysom w sferze społecznej. Ciekawa dyskusja został bardzo dobrze przyjęta przez słuchaczy.

Obchody okrągłego jubileuszu ustawy o rewitalizacji zakończyła konferencja, która odbyła się w dniach 18–19 listopada 2025 roku w Gdańsku. Wydarzenie o nazwie „Sprawny system rewitalizacji – podsumowanie 10-lecia funkcjonowania ustawy o rewitalizacji” zorganizowane zostało przez Centrum Doradztwa Rewitalizacyjnego Instytutu Rozwoju Miast i Regionów w ramach projektu poświęconego analizie doświadczeń wynikających z dekady stosowania ustawy o rewitalizacji. Wydarzenie objęte było patronatem honorowym Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, a Miasto Gdańsk pełniło rolę gospodarza. Eksperci, praktycy, przedstawiciele samorządów lokalnych i regionalnych oraz administracji rządowej obradowali w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku. Program pierwszego dnia konferencji obejmował sesje plenarne. Drugiego dnia uczestnicy mogli wziąć udział w warsztatach poświęconych m.in. partycypacji społecznej, delimitacji obszarów zdegradowanych, przygotowaniu gminnych programów rewitalizacji z perspektywy mieszkańca, efektywności narzędzi ustawowych oraz propozycjom zmian legislacyjnych. Wybrani wzięli także udział w spacerze studyjnym po obszarze rewitalizacji Miasta Gdańska.

Narodowy Instytut Dziedzictwa był reprezentowany przez Marię Badeńską-Stapp, która została zaproszona na sesję plenarną; „Narzędzia finansowania systemu rewitalizacji” prowadzoną przez dr hab. Aleksandrę Jadach Sepioł. W panelu wzięły udział również Katarzyna Dramska (Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego), Ewa Pielak (Biuro Rozwoju Gdańska) i dr Alina Muzioł-Węcławowicz (Instytut Rozwoju Miast i Regionów). Dyskusja obejmował m. in. zagadnie dotyczące systemu dotacji udzielanych na obszarach Specjalnych Stref Rewitalizacji i dotacji konserwatorskich udzielanych na podstawie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nazajutrz ekspertka NID współprowadziła wraz z Katarzyną Spadło z Instytut Rozwoju Miast i Regionów, warsztat: „Gminny program rewitalizacji okiem mieszkańca”.

Zakończcie roku obfitowało w wydarzenia związane z dekadą funkcjonowania w Polsce, systemu rewitalizacji opartego na ustawie. W ciągu ostatnich 10 lat nastąpiło wiele zmian i przekształceń, a także zrealizowano liczne remonty oraz  prace konserwatorskie na obszarach i w obiektach zabytkowych, prowadzone w ramach procesu rewitalizacji. Wiele z tych działań przyjmowano w środowisku konserwatorskim dobrze, ale część krytykowano. Mamy nadzieję, że wsparcie merytoryczne NID będzie prowadziło do jak najwłaściwszej opieki nad zabytkami i dziedzictwem niematerialnym oraz wykorzystania ich potencjału w trakcie procesu rewitalizacji.