Wpisz czego szukasz

Wybierz kategorie

Strona główna > Baza Wiedzy > Ochrona zabytków jako wartość w planowaniu przestrzennym

Ochrona zabytków jako wartość w planowaniu przestrzennym

Wpis należy do kategorii:

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wymienia szereg wartości, które należy uwzględnić podczas tworzenia i wykonywania aktów planistycznych.

W art. 1 ust. 2 u.p.z.p. wymieniony został przykładowy katalog innych wartości, niż wy­mienione w ust. 1 zrównoważony rozwój i ład przestrzenny, które powinny być szcze­gólnie uwzględnione w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Można je okre­ślić jako wartości wysoko cenione. Są to m.in. wskazane w pkt 4 wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej.

Przepisy te mają charakter bezpośrednio obowiązujący organy sporządzające akty planowania przestrzennego. Stanowią one katalog zasad obowiązujących organ w za­kresie kształtowania polityki przestrzennej. Uwzględnienie powyższych zasad jest więc warunkiem uznania aktu planistycznego za podjęty zgodnie z przepisami u.p.z.p.[1].

Jednak należy pamiętać, że zgodnie z art. 56 u.p.z.p. przepis art. 1 ust 2 (nakaz uwzględ­niania tzw. wartości wysoko cenionych) nie może stanowić wyłącznej przyczyny od­mowy ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego. Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.p.z.p. wyłączenie to stosuje się odpowiednio do decyzji o warunkach zabudowy.

Możliwość kształtowania zasad zagospodarowania terenu może oddziaływać na wyko­nywanie prawa własności. Należy przypomnieć, że własność, jakkolwiek jest to prawo szczególnie chronione, nie jest prawem nieograniczonym. Ograniczenia prawa własno­ści dopuszcza w pierwszym rzędzie Konstytucja RP. Zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Przesłanki uzasadniające ograniczanie własności konkretyzuje art. 31 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzy­stania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Jakkolwiek w art. 31 ust. 3 Konstytucji nie wymieniono jako przesłanki ograniczenia prawa własności – ochrony dóbr kultury czy zabytków ani innych wartości związanych z dostępem do szeroko rozumianej kultury to , jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2007 r., K 20/07, „należy przyjąć, że ograniczenia wła­sności zabytków są dopuszczalne w celu ochrony szczególnej wolności innych osób, wymienionej w art. 73 Konstytucji, tj. wolności do korzystania z dóbr kultury. Aby ta wol­ność mogła być zrealizowana niezbędne są działania władz publicznych mające na celu ochronę zabytków. Podstawę tych działań stanowią przepisy ustawy o zabytkach”.

Należy tu przywołać stwierdzenie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 marca 2005 r., K 22/04, w którego świetle „każde planowanie przestrzenne z natury rzeczy musi (…) oddziaływać na zakres uprawnień właścicieli nieruchomości znajdują­cych się na terenach objętych planem”. Jest to dopuszczalne z uwagi na to, że „prawo własności, choć stanowi najpełniejsze z praw majątkowych, nie może być traktowane jako ius infinitum i może podlegać ograniczeniom”. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 lipca 2008 r. K 46/07 stanął na stanowisku, w którego świetle „wartości wymienione w art. 1 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (ład przestrzenny, walory architektoniczne i krajobrazowe, wymogi ochrony środowi­ska, dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz zdrowia i bezpieczeństwa, a także walory ekonomiczne przestrzeni, potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa oraz potrze­by interesu publicznego) stanowią ustawowe odniesienie (uszczegółowienie) wartości wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji”.

W ścisłym związku z art. 31 ust 3 RP Konstytucji pozostaje art. 5 Konstytucji, zgod­nie z którym Rzeczpospolita Polska strzeże dziedzictwa narodowego. Dziedzictwo to podlega ochronie a zaistniałe w nim ubytki w żaden sposób nie przesądzają o braku podstaw do dalszych działań ochronnych, wręcz przeciwnie – tym bardziej nakazują chronić te elementy, które można jeszcze ocalić.

 

[1] Z. Niewiadomski., Wartości w planowaniu przestrzennym w świetle orzecznictwa NSA [w:] A. Fogel, Z. Cieślak, Wartości w planowaniu przestrzennym, Warszawa 2010, s. 20 oraz Z. Niewiadomski (red.) Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz. Warszawa 2015, s.10-18.

 

Dowiedz się więcej:

Usługa szkoleniowa na potrzeby pracowników urzędów ochrony zabytków w Polsce. Materiały szkoleniowe. Procedura administracyjna i przepisy prawnej ochrony zabytków (poziom zaawansowany), MindLab, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2017.

 

Autor: Anna Fogel

Czy artykuł był pomocny?
Powiązane Baza Wiedzy (10)
Powiązane Ścieżki działania (0)
    Powiązane Dobre Praktyki (0)
      Powiązane Narzędzia (0)
        Powiązane Akty Prawne (1)
        Powiązane Rewitalizacja (0)
          Powiązane Publikacje (0)

            Zobacz także

            Wpisz czego szukasz