Moje dziedzictwo – co to takiego?

Przewiń w dół
Opublikowano:
Artykuł należy do kategorii:

Moje dziedzictwo – co to takiego?

Często możemy spotkać się z pojęciami: dziedzictwo światowe, europejskie, narodowe, polskie, regionalne, małych ojczyzn. Mówiąc o dziedzictwie, dotykamy kwestii tożsamości i identyfikacji. Co wskażemy jako nasze, moje dziedzictwo?

Synonimem słowa dziedzictwospadek i spuścizna. Badacze wskazują, że w przypadku dorobku kulturowego, materialnego i niematerialnego dobra, które otrzymujemy w spadku po minionych pokoleniach, można zauważyć subtelną różnicę między pojęciami spuścizna i dziedzictwo. Spuściznę otrzymujemy, jest nam przekazana, czy tego chcemy, czy nie chcemy, natomiast w przypadku dziedzictwa możemy decydować, co przyjmujemy, a co odrzucamy. Warto zwrócić na to uwagę, gdy zastanawiamy się nad tym, czym dla nas jest dziedzictwo kulturowe. Dziedzictwo kojarzy się z bogatym zbiorem różnych pozytywnych wartości; często zapominamy o tym, że mieszczą się w nim także tzw. negatywne zasoby kultury, związane np. z wojnami. Wielu z nas z trudem przychodzi ich akceptacja i przyznanie: „tak, to także część naszego dziedzictwa”. Z racji przynależności do określonej grupy, z którą się identyfikujemy, czy to narodowościowej, etnicznej, religijnej, czy też np. mieszkańców ulicy Złotej Jesieni albo miłośników ciężkiego brzmienia, utożsamiamy się i wskazujemy jako „swoje” pewne zjawiska i elementy materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego, związane z historią, dorobkiem, charakterem konkretnej grupy, której jesteśmy częścią. Jednocześnie możemy traktować jako własne i czuć więź z elementami i zjawiskami z obszaru dziedzictwa, należącymi do zupełnie innych „podzbiorów”. Wszystko zależy od tego jak się określamy, kim się czujemy, jaki mamy światopogląd, wrażliwość, doświadczenia, wykształcenie, z jakiego środowiska wyrastamy, gdzie mieszkamy itd.

 

DZIEDZICTWO Z PODWÓRKA

Snując rozważania na temat tego, czym jest „moje dziedzictwo”, warto przytoczyć wiersz Tadeusza Różewicza *** (Oblicze ojczyzny):

 

ojczyzna to kraj dzieciństwa

miejsce urodzenia

to jest ta mała najbliższa

ojczyzna

Koncert na gajdach śląskich. Fot. Silar/Wikimedia Commons.

miasto miasteczko wieś

ulica dom podwórko

pierwsza miłość

las na horyzoncie

groby

 

w dzieciństwie poznaje się

kwiaty zioła zboża

zwierzęta

pola łąki

słowa owoce

 

ojczyzna się śmieje

na początku ojczyzna

jest blisko

na wyciągnięcie ręki

 

dopiero później rośnie

krwawi

boli

 

„Moje dziedzictwo” to na najbardziej podstawowym poziomie zjawiska związane z najbliższym otoczeniem, domem, małą ojczyzną: rodzinne wspomnienia, fotografie, opowieści dziadków, pamiątki, przepisy kulinarne, stare książki, listy, dokumenty, tradycje świąteczne, podwórko, groby… To dziedzictwo miejsca, miejscowości, najbliższej okolicy, na które składają się m.in. krajobraz kulturowy, zabudowania, kościół, historia, rzemiosło, zwyczaje. To wszystko z czasem rozrasta się i powiększa o elementy związane z dziedzictwem regionu, Polski, Europy, świata…. Z reguły budzi uśmiech, ale niekiedy, jak zaznaczył w ostatniej strofie wiersza Różewicz – boli.

 

POZNAĆ SWOJE DZIEDZICTWO

Jeżeli coś uważamy za swoje, chcemy to chronić i angażujemy się w opiekę nad tym. Nie inaczej jest, a przynajmniej powinno być, z dziedzictwem kulturowym. To od depozytariuszy, lokalnych społeczności, naszych rodzin zależy stan tego, co odziedziczyliśmy po minionych pokoleniach. Pierwszym krokiem do zachowania spuścizny jest jej znajomość. W przypadku małych ojczyzn warto opracować spis lokalnych zasobów, swoisty rejestr materialnego i niematerialnego dziedzictwa. Pomocna w tym może okazać się poniższa tabela. Warto ją wypełnić wpisując znane nam dziedzictwo/zabytki w wolną kolumnę, według podanego szablonu. W ten sposób utworzymy katalog dziedzictwa, który występuje na terenie naszej małej ojczyzny.

Rodzaj zasobu Nazwa zasobu
muzea, paramuzea, archiwa działające w okolicy
zabytki wpisane do rejestru
obiekty zabytkowe w potocznym znaczeniu tego słowa (np. zbiory starych sprzętów gospodarstwa domowego, narzędzi rolniczych)
szlaki kulturowe i turystyczne
obiekty wyróżnione jako pomnik historii, znakiem UNESCO albo oznaczone w inny sposób
charakterystyczne elementy krajobrazu kulturowego
cmentarze
osoby zapisane w dziejach okolicy
wydarzenia historyczne związane z okolicą oraz w szczególny sposób zapisane w pamięci mieszkańców (jak np. pożar miejscowości)
tradycje, zwyczaje, obrzędy
umiejętności i rzemiosło
legendy, wspomnienia, opowieści
tradycyjne produkty kulinarne
inne (np. gwara, artyści ludowi)

 

Autor: Katarzyna Zarzycka – Fundacja Plenerownia

Czy artykuł był pomocny?

          Zobacz także