Wpisz czego szukasz

Wybierz kategorie

Strona główna > Baza Wiedzy > Ekomuzeum – sieciowa oferta edukacyjno-turystyczna

Ekomuzeum – sieciowa oferta edukacyjno-turystyczna

Ekomuzeum staje się coraz popularniejszą metodą zachowania i prezentacji dziedzictwa, które polega na współpracy sieciowej na poziomie lokalnym czy regionalnym. Pozwala nie tylko na aktywną ochronę i kultywowanie lokalnych tradycji (np. zwyczaje, wytwórczość), lecz także na kreowanie ofert turystycznych i edukacyjnych. Czym jest ekomuzeum? Jakie elementy mogą się składać na atrakcyjną sieć? Gdzie i jakimi metodami je tworzyć? Jak działają ekomuzea? Artykuł wprowadza w metodykę tworzenia i funkcjonowania ekomuzeum.

 

Czym jest ekomuzeum

Fot. Barbara Kazior

Według definicji International Council of Museums (ICOM) ekomuzeum jest instytucją, która bada i wykorzystuje – metodami naukowymi, edukacyjnymi i kulturowymi – całe dziedzictwo danej społeczności, a także zarządza nim, uwzględniając środowisko naturalne i otoczenie kulturowe. Ekomuzeum stanowi sieć rozproszonych w terenie obiektów, które tworzą żywą kolekcję, obrazującą wartości przyrodnicze i kulturowe regionu oraz dorobek jego mieszkańców. Wyjątkowy charakter regionu jest prezentowany jako wypadkowa warunków naturalnych i działalności ludzi, historycznej i obecnej (B. Kazior, Ekomuzeum – metoda prezentacji lokalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, w: Biuletyn Dobry Start, nr 5, Warszawa 2013, s. 16–19).

 

Co się składa na ekomuzealną sieć

Ekomuzeum składa się z pięciu podstawowych elementów, które powinny być zaprojektowane w całościowej koncepcji i stopniowo lub równocześnie rozwijane w trakcie jego tworzenia:

  1. Centrum informacyjno-dokumentacyjne – zespół ludzi odpowiedzialnych za koordynację, promocję, realizację wizji ekomuzeum oraz prowadzenie działalności naukowo-badawczej, wydawniczej, informacyjnej i marketing. Centrum, zwykle zlokalizowane w jednym z punktów ekomuzealnych, tworzone jest przez podmiot, który dysponuje zapleczem umożliwiającym pełnienie wszystkich tych funkcji (np. lokalną organizację, muzeum, izbę regionalną).
  2. Sieć rozproszonych w terenie atrakcji w postaci różnorodnych miejsc i obiektów prezentujących lokalną przyrodę, historię i kulturę. Ważnym kryterium włączenia do sieci ekomuzeum jest ich autentyzm, walory artystyczne i poznawcze oraz dostępność.
  3. Warsztaty i pokazy, podczas których miejscowi producenci, rzemieślnicy i artyści demonstrują proces produkcyjny i twórczy (np. garncarz przy kole garncarskim, kowal pracujący w kuźni czy wikliniarz). Przynajmniej w części z tych obiektów oferuje się również gościom udział w warsztatach, podczas których sami mogą spróbować swoich możliwości (np. ulepić garnek czy wypleść koszyk).
  4. Sieć oznakowanych ścieżek i szlaków, które ułatwią przemieszczanie się między poszczególnymi punktami ekomuzeum. Temu celowi służy też tworzenie i udostępnianie map we wszystkich obiektach i na ulotkach.
  5. Cykliczne i okazjonalne imprezy, które nie tylko pozwalają uatrakcyjnić ofertę ekomuzeum, ale też dają odwiedzającym szansę na zapoznanie się z lokalnymi zwyczajami i tradycjami. Warto stworzyć kalendarz imprez tak, aby turyści mogli zaplanować z wyprzedzeniem udział w interesującym ich wydarzeniu.

 

Proces tworzenia i rozwijania ekomuzeum

Tworzenie ekomuzeum to proces, w który zaangażowane są osoby zainteresowane ochroną i prezentacją lokalnego dziedzictwa, przede wszystkim lokalni twórcy, właściciele ciekawych obiektów, animatorzy kultury, pasjonaci lokalnej przyrody i kultury, którzy wspólnie wypracowują i wdrażają koncepcję ekomuzeum i współpracują, tworząc uzupełniającą się ofertę turystyczno-edukacyjną dla odwiedzających.

Pierwszym krokiem do tworzenia ekomuzeum jest wieloaspektowa analiza zarówno zasobów lokalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, jak i infrastruktury i potencjału organizacyjnego obszaru, na którym jest tworzone. Kolejne etapy tworzenia ekomuzeum obejmują wspólną pracę nad koncepcją ekomuzeum, projektem wizualizacji, sposobem funkcjonowania i zarządzania, promocją, tworzeniem wspólnych ofert, marketingiem. Ważne, żeby na tym etapie wyłonić koordynatora – organizację, która będzie odpowiedzialna za funkcjonowanie całego ekomuzeum. Organizacja ta wspiera wszystkich partnerów we wdrożeniu koncepcji, czuwa nad spójnością i jakością realizacji, a na dalszych etapach zarządza jego funkcjonowaniem. Często też zaangażowane jest w wypracowanie sieciowych ofert i ich marketing. Ekomuzeum jest przedsięwzięciem dynamicznym, poszerza się o nowe atrakcje, miejsca, wydarzenia, włącza kolejnych partnerów, stale uatrakcyjniając ofertę.

Ekomuzeum można tworzyć na terenie jednej gminy, szczególnie jeśli gmina jest bogata w walory dziedzictwa przyrodniczego oraz kulturowego i może zaoferować potencjalnym zwiedzającym ciekawą i zróżnicowaną ofertę spędzenia czasu. Tak funkcjonuje od ponad dziesięciu lat Ekomuzeum Lanckorona.

Korzystnie jest jednak współpracować z innymi gminami w ramach spójnego przyrodniczo, kulturowo czy historycznie obszaru/regionu i utworzyć ekomuzeum, korzystając z zasobów dziedzictwa większego terytorium. Przykładem takiego przedsięwzięcia jest Ekomuzeum Doliny Karpia, utworzone w 2014 roku.

Niezależnie od wielkości obszaru i charakteru ekomuzeum jego stworzenie wymaga zaangażowania wszystkich zainteresowanych osób i instytucji oraz współpracy na każdym etapie (warsztaty, spotkania robocze, wizyty studialne, realizacja wspólnych ustaleń). Osoba czy instytucja, która inicjuje i koordynuje proces tworzenia ekomuzeum, powinna wspierać komunikację między partnerami i zapewnić ich udział w zarządzaniu wspólnym przedsięwzięciem.

 

Jak to działa?

Ekomuzeum zwykle jest tworzone przez współpracę wszystkich partnerów – osób i instytucji.

Fot. Barbara Kazior

Podstawy organizacyjne i zasady jego funkcjonowania są zawarte w regulaminie wypracowanym wspólnie przez wszystkich jego partnerów. Regulamin określa prawa i obowiązki wszystkich partnerów, zasady przyjmowania nowych partnerów oraz wskazuje instytucję, która jest koordynatorem ekomuzeum i nadaje jej określone uprawnienia. Wszyscy zaangażowani podpisują deklarację współpracy, która jest potwierdzeniem uczestnictwa w sieci. Ona też określa wspólne kryteria dotyczące charakteru obiektów, miejsc czy ofert ekomuzealnych. Służą one zapewnieniu jakości i spójności ekomuzeum i stanowią podstawę do przyjmowania nowych partnerów czy ewentualnie eliminowania takich, którzy znacząco zmienili sposób swojego działania i nie jest on już zgodny z przyjętymi zasadami prezentacji dziedzictwa. O atrakcyjności ekomuzeum decyduje bowiem wysokiej jakości oferta edukacyjno-turystyczna nie tylko całej sieci, ale też indywidualna każdego partnera, który ją współtworzy. Dobrze byłoby, gdyby partnerzy znali nawzajem swoje oferty z autopsji (wewnętrzne wizyty studialne dla partnerów), ponieważ mogą wtedy polecać je swoim gościom i tworzyć dobrze uzupełniające się oferty wspólne. Sprawnemu funkcjonowaniu ekomuzeum sprzyja stworzenie spójnego systemu wizualizacji, podkreślającego przynależność do jednej sieci (jednorodne tablice informacyjne, tabliczki na obiektach – zawsze z mapą całego ekomuzeum, wspólne ulotki, ewentualnie wspólny layout ulotek indywidualnych, strona internetowa, aplikacja mobilna, logo).

Fot. Barbara Kazior

 

 

Ekomuzea na świecie

Koncepcja ekomuzeum powstała we Francji w latach sześćdziesiątych XX wieku. Obecnie powstają ekomuzea na całym świecie. Ich cele są różne: niektóre z nich stanowią przedsięwzięcia typowo edukacyjne, inne chcą stworzyć produkt turystyczny albo przybliżyć lokalne dziedzictwo. Jedne ograniczają swoją działalność do terenu miejscowości czy gminy, drugie – wręcz przeciwnie – mogą zajmować ogromny obszar. Ecomuseum Bergslagen (http://ekomuseum.se) w Szwecji jest jednym z największych ekomuzeów. Skupia się na prezentacji historii przemysłu metalurgicznego i przemian terenu, na którym się rozwijał. Szwedzka placówka działa od blisko 30 lat i zrzesza liczne grono partnerów instytucjonalnych i pasjonatów, dla których zachowanie i przybliżanie innym ludziom dziedzictwa stanowi ważny cel w życiu. Z kolei innym przykładem ekomuzeum jest stosunkowo młode Écomusée Municipal d’Approuague-Kaw, Régina (http://www.emak-regina.fr) w Gujanie Francuskiej. Lokalni działacze próbują wypromować bogate walory lokalnej przyrody i zrównoważoną wytwórczość, która rozwinęła się dzięki niej. Dzięki ekomuzeum zorganizowano manufakturę czekolady, manufakturę wyrobów drewnianych, spływy rzeką Approuague, wycieczki w głąb Puszczy Amazońskiej.

 

Źródła:

Kazior B., Ekomuzeum – metoda prezentacji lokalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, w: Biuletyn Dobry Start, nr 5, Warszawa 2013.

http://www.ekomuseum.se (dostęp: 20.09.2017)

http://www.emak-regina.fr (dostęp: 20.09.2017)

 

Autor: Barbara Kazior

Czy artykuł był pomocny?
Powiązane Baza Wiedzy (8)
Powiązane Ścieżki działania (0)
    Powiązane Dobre Praktyki (2)
    Powiązane Narzędzia (0)
      Powiązane Akty Prawne (0)
        Powiązane Rewitalizacja (0)
          Powiązane Publikacje (0)

            Zobacz także

            Wpisz czego szukasz