Wpisz czego szukasz

Wybierz kategorie

Strona główna > Baza Wiedzy > Czym jest Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami?

Czym jest Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami?

Wpis należy do kategorii:

Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami to dokument strategiczny uchwalany przez Radę Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego zgodnie z zapisami Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (DZ.U. z 2018 r., poz.2067, z późn. zm.).

Dokument ten określa cele administracji rządowej oraz podległych jej służb i instytucji w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na okres czterech lat. Wskazuje on także szczegółowo kierunki działań i zadania w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, jak również warunki i sposób ich finansowania oraz harmonogram ich realizacji.

Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami jest tylko jednym ze szczebli zarządzania strategicznego ochroną i opieką nad zabytkami w Polsce opisanym w ustawie. Analogiczne dokumenty powstają także na poziomie wojewódzkim, powiatowym i gminnym.

Ostatni Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami obowiązywał w latach 2014-2017 (uchwała nr 125/204 Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 2014 r.), a jego głównym celem było: „Wzmocnienie roli dziedzictwa kulturowego i ochrony zabytków w rozwoju potencjału kulturowego i kreatywnego Polaków”. Był to pierwszy tego rodzaju dokument strategiczny na poziomie centralnym, który – pomimo swoich wad – wyznaczył kierunek zmian w zarządzaniu ochroną zabytków i opieką nad zabytkami w Polsce.

W sierpniu 2019 roku uchwałą nr 82 Rady Ministrów ogłoszony został Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2019-2022. Jego głównym celem jest: „Stworzenie warunków dla zapewnienia efektywnej ochrony i opieki nad zabytkami”. Zgodnie z założeniami twórców programu będzie on realizowany poprzez trzy cele szczegółowe, którym przypisano odpowiednie kierunki działań oraz zadania i projekty, dla których z kolei określono harmonogram wskaźników realizacji.

Koordynację programu na lata 2019-2022 powierzono Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa, który ma za zadanie dążyć do aktywizacji i zaangażowania w podejmowane działania jak największej liczby podmiotów zajmujących się ochroną zabytków i opieką nad zabytkami w Polsce.

Jednym z kierunków działań programu jest wzmocnienie systemu ochrony dziedzictwa kulturowego na poziomie lokalnym. W ramach tego kierunku planowana jest realizacja zadań, których bezpośrednimi interesariuszami są przedstawiciele samorządów.

Zadania skierowane do samorządów można podzielić na trzy kategorie: edukacyjne, doradcze i promocyjne.

Edukacja

Do zadań edukacyjnych należą między innymi:

– szkolenia w zakresie zarządzania dziedzictwem kulturowym z uwzględnieniem zagadnień z zakresu planowania przestrzennego i dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. W czasie trwania programu na lata 2019-2022 przewidziano przeszkolenie przedstawicieli minimum 180 jednostek samorządu terytorialnego;

– szkolenia w zakresie planowania i rewitalizacji zasobu dziedzictwa kulturowego. Pilotażowym szkoleniem będą objęci przedstawiciele minimum ośmiu gmin w Polsce;

– wydanie zaktualizowanej wersji podręcznika Dziedzictwo obok mnie – poradnik zarządzania dziedzictwem w gminach;

– rozbudowa portalu informacyjnego dla samorządów www.samorząd.nid.pl.

Doradztwo

Krajowy program na lata 2019-2022 zakłada powołanie w wybranych Oddziałach Terenowych Narodowego Instytutu Dziedzictwa (OT NID) pięciu centrów kompetencji ds. uwzględniania dziedzictwa kulturowego w procesach rewitalizacyjnych w gminach. Centra te będą odpowiedzialne za przeprowadzenie pilotażowych szkoleń dla gmin w zakresie planowania i rewitalizacji zasobu dziedzictwa kulturowego. Do ich zadań należeć ma również wsparcie gmin tworzących lub aktualizujących gminne programy rewitalizacji bądź zmieniających podstawę prawną prowadzonej rewitalizacji z lokalnych programów rozwoju na gminne programy rewitalizacji.

OT NID, pełniąc rolę centrów kompetencji, wspólnie z wybranymi gminami przeprowadzą także proces identyfikacji dziedzictwa, szacowania jego wartości oraz wskażą właściwy sposób jego ochrony i zagospodarowania w procesie rewitalizacyjnym. Zadanie to w latach 2019-2022 będzie miało charakter pilotażowy, dlatego też twórcy Krajowego programu określili, że ma powstać jedynie osiem takich opracowań. Jeżeli ta forma współpracy z gminami okaże się skuteczna i korzystna, zapewne zostanie rozwinięta w kolejnej edycji Krajowego programu.

Kolejnym organem doradczym, którego powołanie jest planowane w ramach struktury organizacyjnej NID-u, jest Centrum Architektury Drewnianej. Ma ono stanowić między innymi punkt kontaktowy wspierający opiekunów architektury i budownictwa drewnianego we właściwej opiece nad tym zasobem zabytkowym. Otwarcie Centrum planowane jest na rok 2021 w willi „U Dziadka” w Otwocku.

Promocja

Twórcom Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami bardzo zależy na tym, aby programy opieki nad zabytkami powstawały i były wdrażane na poziomie gmin. Obowiązek ten narzuca na nie przywoływana już Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (DZ.U. z 2018 r., poz.2067, z późn. zm.), jednak jego realizacja pozostawia wiele do życzenia. Z danych GUS wynika, że jedynie 33 procent gmin w Polsce wdrożyło gminny program opieki nad zabytkami. Generalny Konserwator Zabytków chciałby nagrodzić gminy, którym się to udało, a tym samym wypromować i upowszechnić najlepsze wzorce. W tym celu w roku 2020 po raz pierwszy ogłoszony zostanie konkurs Generalnego Konserwatora Zabytków nagradzający gminy za modelowe wdrożenie programu opieki nad zabytkami.

Zadania, w których bezpośrednią grupą docelową są samorządy, stanowią tylko część ogółu zadań określonych przez twórców Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2019-2022. Spośród pozostałych warto wymienić te, które także będą realizowane na terenie konkretnych gmin, powiatów czy województw, jak na przykład archeologiczne badania powierzchniowe, rejestracja zabytków ruchomych na wypadek kradzieży, warsztaty edukacyjne w szkołach czy wydarzenia popularyzatorskie oparte na pracy wolontariuszy dofinansowywane z programu „Wspólnie dla dziedzictwa”.

Duży rozstrzał tematyczny przedstawionych tu zadań obrazuje, jak szeroko zakrojonym dokumentem jest Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2019 -2022 oraz jak wiele zróżnicowanych działań obejmuje.

 

Autor: Aleksandra Szczepańska

 

Źródło: Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2019-2022

Czy artykuł był pomocny?
Powiązane Baza Wiedzy (0)
    Powiązane Ścieżki działania (0)
      Powiązane Dobre Praktyki (0)
        Powiązane Narzędzia (0)
          Powiązane Akty Prawne (0)
            Powiązane Rewitalizacja (0)
              Powiązane Publikacje (0)

                Zobacz także

                Wpisz czego szukasz